«Θεραπείες» μέσω τεχνών- μουσικοθεραπεία κ χοροθεραπεία

[inanm7]

«Θεραπείες» μέσω τεχνών α΄ μουσικοθεραπεία

Της κας Ελένης Ανδρουλάκη

1. Εισαγωγή

Αναμφισβήτητη είναι η αξία της τέχνης που αποτελεί για τον άνθρωπο μέσο έκφρασης, επικοινωνίας και δημιουργίας. Παρά τις απόψεις των αρνητών της τέχνης, η μουσική, ο χορός, το θέατρο, η ζωγραφική έχουν τη θέση τους στη ζωή μας και μπορούν να αποτελέσουν εργαλεία καλλιέργειας, έκφρασης, ψυχαγωγίας, ανθρώπινης προσέγγισης. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποιείται η βυζαντινή μουσική και η αγιογραφία για να εκφράσει ο άνθρωπος τη λατρεία του προς το Θεό και την αγάπη του για τους Αγίους. Είναι όμως οι τέχνες θεραπευτικές; Και γιατί όλη αυτή η εμμονή για την «θεραπεία μέσω τεχνών» που έκανε την εμφάνισή της τον 20ο αιώνα; Δε μιλάμε πια για τη χρήση των τεχνών, αλλά για την απολυτοποίησή τους. Όπως επισημαίνεται σε έρευνα για το ρόλο των τεχνών σήμερα, «οι επιστήμονες, βασιζόμενοι σε εθνολογικές και ανθρωπολογικές μελέτες, ανακάλυψαν τις θεραπευτικές ιδιότητες της τέχνης και τις μεθόδευσαν για να αντιμετωπίζουν ψυχοσωματικά προβλήματα. Είναι μάγοι του 20ου αιώνα, που δεν χρησιμοποιούν βότανα, ξόρκια ή άλλου είδους γιατροσόφια, απλώς θέλουν να επαναφέρουν τη χαμένη μαγεία της τέχνης στους ανθρώπους της σύγχρονης ασφυκτικής πόλης, να τους μυήσουν στην τελετουργία της δημιουργίας» [1]. Ο λόγος για τη μουσικοθεραπεία, τη χοροθεραπεία, τη δραματοθεραπεία και την εικαστική θεραπεία (art therapy), γνωστές ως «θεραπείες μέσω των τεχνών», οι οποίες ορίζονται ως «μη ορθόδοξες μέθοδοι ψυχοθεραπείας» [2], ως «εναλλακτικές ή ολιστικές θεραπείες», ως «νέοι δρόμοι στην ψυχοθεραπεία», «νέες θεραπείες» [3]. Ανήκουν στο ολιστικό μοντέλο υγείας [4], έχουν νεοεποχίτικα χαρακτηριστικά και διατείνονται ότι μπορούν να θεραπεύσουν. Οι ίδιοι οι «θεραπευτές μέσω τεχνών» φροντίζουν εξαρχής να διασαφηνίσουν ότι δεν ασχολούνται με την προσθήκη τέχνης στη θεραπεία, ούτε με την προσθήκη θεραπείας στην τέχνη, αλλά με μεθόδους που αποτελούν νέες συνθέσεις, ξεχωριστές οντότητες.

2. Τι είναι η μουσικοθεραπεία

Θα πρέπει να έγινε ήδη σαφές ότι άλλο η μουσική και η αξία της, άλλο η μουσική αγωγή, άλλο η απλή μουσική ακρόαση και τα πιθανά θετικά αποτελέσματά της και άλλο πράγμα η μουσικοθεραπεία. Η μουσικοθεραπεία ορίζεται ως η χρήση της μουσικής «για να επιτευχθούν θεραπευτικοί στόχοι» [5], οι οποίοι «απευθύνονται στις σωματικές, συναισθηματικές, διανοητικές και κοινωνικές ανάγκες των ατόμων» [6]. Όπως μας βεβαιώνουν οι μουσικοθεραπευτές, η μουσικοθεραπεία «χρησιμοποιείται σε όλων των ειδών τις ψυχικές και σωματικές παθήσεις» [7] και μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο σε οποιαδήποτε ηλικία και σε οποιαδήποτε ψυχοσωματική κατάσταση: στη σχέση με τον εαυτό του και τους άλλους, στο τρακ, στο άγχος, στην κατάθλιψη, σε συναισθηματικές διαταραχές, σε ψυχοσωματικές διαταραχές, σε εγκεφαλικά, σε καρδιοπάθειες, σε καρκίνο, σε ειδικές ανάγκες, σε ψυχιατρικές παθήσεις κλπ» [8]. Εφαρμόζεται «στη διάγνωση και θεραπεία παιδιών και ενηλίκων» που πάσχουν από πλήθος προβλημάτων, μεταξύ των οποίων: «αυτισμός, μαθησιακές δυσκολίες, γεροντική άνοια, φυσικές αναπηρίες, σχιζοφρένεια…» [9], αλλά και σε ασθενείς που κακοποιήθηκαν σεξουαλικά ή είναι φορείς του AIDS [10]. Αξιοπρόσεκτο είναι ότι στους στόχους της μουσικοθεραπείας περιλαμβάνονται «η μεταφυσική θεραπεία» [11], η απόκτηση «αυτογνωσίας» [12], αλλά και η «αυτοπραγμάτωση» [13].

2.1. Οι απαρχές της μουσικοθεραπείας

«Η θεραπευτική δράση της μουσικοθεραπείας έχει τις ιστορικές της ρίζες στην αρχαία Ελληνική παράδοση, αλλά και στις παραδόσεις άλλων λαών της Ανατολής» [14]. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι η μουσική είναι δώρο των θεών στον άνθρωπο και ότι αντιπροσώπευε κινήσεις της ψυχής. Ο Απόλλων θεωρείτο ότι «προστάτευε την αρμονία της ζωής με τη μαντική, τη μουσική και την ιατρική τέχνη» [15]. Στα Ασκληπιεία, τους ναούς που ήταν αφιερωμένοι στον Ασκληπιό -υιό του Απόλλωνος- η μουσική χρησιμοποιείτο για θεραπευτικούς σκοπούς. Επίσης, ο Ασκληπιός «με τους ήχους της μουσικής κατεύναζε τις έριδες και αποκαθιστούσε την ακοή σε κουφούς» [16]. Οι Αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν ειδικούς ύμνους, τις λεγόμενες «επωδούς», για τη θεραπεία ανθρώπων και ζώων [17]. Ο Θεόφραστος θεωρούσε ότι η επιληψία μπορούσε να μετριαστεί από τους ήχους του αυλού, ενώ ο Κέλσος συνιστούσε κύμβαλα για τη θεραπεία της παραφροσύνης [18]. Οι Πυθαγόρειοι υποστήριζαν ότι «το σύμπαν, η ψυχή και η μουσική υπόκεινται στις ίδιες αρμονικές σχέσεις, η διάσπαση των οποίων επιφέρει ψυχικές ασθένειες, που η μουσική έχει τη δύναμη να θεραπεύσει» [19]. Και αυτό γιατί είχαν την αντίληψη ότι «ο κόσμος των ήχων και ο εσωτερικός κόσμος της ψυχής συνδέονται με μια μυστική συγγένεια» [20]. Έτσι λοιπόν χρησιμοποιούσαν μελωδίες για να θεραπεύσουν πάθη -την απελπισία, την οργή κλπ- αλλά και τους δυνατούς πόνους. Οι Ορφικοί, από τη άλλη, «ισχυρίζονταν ότι οι επωδές τους είχαν τόση δύναμη που μπορούσαν να καθάρουν ακόμη και αμαρτίες προγόνων» [21]. Ο Δημόκριτος πίστευε ότι οι ήχοι του αυλού έχουν θετική επίδραση στο πάσχον μέρος του σώματος. Οι προ-επιστημονικές αυτές αντιλήψεις του Δημόκριτου και των Πυθαγορείων αποτελούν τις βάσεις για τις δύο κύριες σχολές της μουσικοθεραπείας σήμερα [22].
Η Αίγυπτος, η Ινδία και η Κίνα έχουν τις δικές τους παραδόσεις για τον ήχο και τις «θεραπευτικές» του ιδιότητες. Οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι ο θεός Θωθ δημιούργησε τον κόσμο με μόνο τον ήχο της φωνής του [23]. Επίσης, πίστευαν στην ευνοϊκή επίδραση της μουσικής στη γυναικεία γονιμότητα [24]. Για τους Ινδούς «το σύμπαν δημιουργήθηκε από ένα ηχητικό ερέθισμα που πηγάζει από τα βάθη του χάους» [25] -το Ωμ θεωρείται για τους Ινδουιστές ο ήχος της δημιουργίας του κόσμου- και «ο Βράχμα ή η δημιουργική του δύναμη Σαρασβάτι, ήταν αυτός που έδωσε τις αρχές» της μουσικοθεραπείας, «ο δε Ισβάρα, ένα από τα πρόσωπα της Ινδικής Τριάδος ήταν εκείνος που θεμελίωσε το μουσικό σύστημα» [26]. Κατά την αρχαιότητα οι θεραπευτές στην Ανατολή θεράπευαν ασθένειες ψυχολογικής φύσεως με το τύμπανο και το τραγούδι τους, αναγκάζοντας τον ασθενή να ταλαντεύει το κεφάλι του σύμφωνα με το ρυθμό [27]. «Στην αρχαία Κίνα η μουσική [ε]θεωρείτο απεικόνιση της συμπαντικής τάξης… Η κυκλική φύση του σύμπαντος και η αλληλεπίδραση Γιν και Γιανγκ αποτελούν τη βάση της κινέζικης μουσικής θεωρίας» [28]. Κάποιοι θεωρούν πατρίδα της μουσικοθεραπείας το Θιβέτ, όπου εδώ και αιώνες οι ντόπιοι χρησιμοποιούν ορισμένους ήχους για να θεραπεύσουν ασθένειες. Στα μοναστήρια του Θιβέτ μοναχοί «θεραπεύουν» σωματικές ασθένειες παίζοντας φλογέρα ή τύμπανο σε έναν ορισμένο τόνο, χωρίς διακοπή για εβδομάδες [29]. Επίσης, η ισλαμική μυστικιστική παράδοση των Σούφι δίνει στον ήχο και το ρυθμό ύψιστη σημασία. Οι Σούφι έχουν μια ρυθμική άσκηση η οποία υποτίθεται ότι «θέτει σε ρυθμική κίνηση ολόκληρο το μηχανισμό του σώματος και του νου» [30]. Πιστεύουν ότι υπάρχει ένας ήχος ο οποίος διαρρέει ολόκληρο το σύμπαν [31]˙ μάλιστα όσο περισσότερο ένας Σούφι ακούει αυτόν τον ήχο «τόσο περισσότερο η συνείδησή του ελευθερώνεται από τους περιορισμούς της ζωής» [32]. Να αναφερθεί ακόμη ότι ο ήχος έπαιζε πρωταρχικό ρόλο σε διάφορες πρωτόγονες «θεραπευτικές» τελετουργίες, όπως αυτές των σαμάνων οι οποίοι μέχρι σήμερα προσπαθούν με τη μουσική και το χορό να διώξουν τα κακά πνεύματα που θεωρούνται υπεύθυνα για κάθε ασθένεια [33].

2.2. Η εξέλιξη της μουσικοθεραπείας

Από τις θεραπευτικές πρακτικές των πρωτόγονων ανθρώπων και την πρωτόγονη πίστη στη μαγική δύναμη του ήχου εξελίχθηκαν σταδιακά διάφορες εναλλακτικές «θεραπείες» μέσω τεχνών [34]. Την εποχή του Μεσαίωνα, η μουσική χρησιμοποιείτο στα νοσοκομεία για θεραπευτικούς λόγους, αλλά και στην περίοδο της Αναγέννησης πολλοί ήταν εκείνοι που συνέχιζαν να πιστεύουν στη θεραπευτική δύναμη της μουσικής [35]. Τον 20ο αιώνα κάνει την εμφάνισή της η σύγχρονη μουσικοθεραπεία. Το 1926 η Alice Bailey, πρόεδρος της Θεοσοφικής Εταιρείας του Λονδίνου, έγραφε ότι «η μουσική πρόκειται ν’ αναδειχτεί σ’ ένα από τα κύρια μέσα θεραπείας ως το τέλος του 21ου αιώνα» [36]. Από το 1950 που εμφανίστηκε η πρώτη οργάνωση Μουσικοθεραπείας στην Αμερική ως τις μέρες μας, τα πράγματα εξελίχθηκαν ραγδαία. Υπάρχουν σήμερα πολυάριθμες εθνικές, Ευρωπαϊκές, Αμερικανικές και διεθνείς οργανώσεις μουσικοθεραπείας, αλλά και ένα ανερχόμενο ρεύμα μεμονωμένων ατόμων και ομάδων μουσικοθεραπείας που «υιοθετώντας ως βάση τους τις πυθαγόρειες και προ-πυθαγόρειες ιδέες, μελετούν τους αρχαίους δυτικούς, τους σαμανιστικούς και τους ανατολικούς πολιτισμούς» [37].

2.3. Επιστημονικές ενστάσεις

Εντύπωση προκαλεί ακόμα και στον μη επιστήμονα το εύρος των παθήσεων που διατείνεται ότι θεραπεύει η μουσικοθεραπεία, το οποίο φτάνει μέχρι τη σχιζοφρένεια και τον καρκίνο. Επικαλούμενοι αόριστες «έρευνες ηχοθεραπευτών και βιολόγων», κάποιοι μουσικοθεραπευτές ισχυρίζονται ότι διάφορες συχνότητες της μουσικής, «εκπεμπόμενες από το διαπασών επιφέρουν μεταβολή του χρώματος και της μορφής των κυττάρων του αίματος» [38]. Στην Αμερική η ιδρύτρια του «Οργανισμού Θεραπευτικής Μουσικής» Amrita Cottrell υποστηρίζει πως «έχει αποδειχτεί ότι η μουσική και ο ήχος σκοτώνουν τα καρκινικά κύτταρα» [39]. Άλλοι μουσικοθεραπευτές που ασπάζονται την Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική –η οποία έχει έντονο φιλοσοφικο-θρησκευτικό χαρακτήρα- έχουν τις δικές τους θεωρίες περί «αντιστοιχίας μεταξύ του ήχου συγκεκριμένων μουσικών οργάνων και της υγιούς κατάστασης των εσωτερικών οργάνων του ανθρώπου» [40]. Έτσι, για παράδειγμα, το ξυλόφωνο και το φλάουτο ενδείκνυνται για τις παθήσεις του ήπατος και της χοληδόχου κύστης, ο ήχος των εγχόρδων συνδέεται με την καρδιά κ.ο.κ. «Για την εξάλειψη των αρνητικών καταστάσεων» ορισμένοι μουσικοθεραπευτές έχουν καταρτίσει ολόκληρους «θεραπευτικούς καταλόγους» μουσικών έργων [41]. Για τις σωματικές παθήσεις κάποιοι προτείνουν συγκεκριμένες αναπνευστικές, μουσικές και άλλες ασκήσεις οι οποίες πρέπει να εκτελούνται με συγκεκριμένη μουσική συνοδεία που επιλέγεται ανάλογα με την περιοχή του σώματος που πάσχει [42]. Υπάρχουν και εκείνοι που εφαρμόζουν θεραπευτική αγωγή με τη χρήση μεμονωμένων συχνοτήτων διότι πιστεύουν ότι «ο ήχος δρα απ’ ευθείας πάνω στο σώμα, οπότε μπορούμε να κατευθύνουμε τις συχνότητες στα συγκεκριμένα μέρη του σώματος που χρειάζονται φροντίδα» [43]. Η Barbara Crowe -η οποία υπήρξε πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης Μουσικοθεραπείας- μιλά για την θεραπευτική επίδραση της μουσικής και του ρυθμού και επισημαίνει ότι «υπάρχει μια σαφής, ευδιάκριτη παραλληλία μεταξύ του παραδοσιακού σαμανισμού και των πρακτικών που εφαρμόζουμε στη μουσικοθεραπεία σήμερα» [44]. Κάποιοι μουσικοθεραπευτές μάλιστα χρησιμοποιούν τη μέθοδο του Αϊτινού Χερνς Ντυπλάν «Πρωτόγονη Έκφραση», η οποία εστιάζεται στο ρυθμό του πρωτόγονου ταμ-ταμ, τον οποίο κρατούν οι θεραπευόμενοι με τα πόδια τους καθ’ όλη τη διάρκεια της συνάντησης [45]. Κάποιοι άλλοι χρησιμοποιούν τεχνικές που συνδυάζουν τη μουσική με τα χρώματα [46]. Η Dorothy Retallac, συγγραφέας του βιβλίου «Ο Ήχος της Μουσικής και τα Φυτά», γράφει: «όταν η μαγική δύναμη του ήχου και του χρώματος ξανα-ανακαλυφθούν και κατευθυνθούν σε συγκεκριμένους στόχους, θα υπάρξουν ενέργειες μιας ανώτερης διάστασης, οι οποίες θα υπερβαίνουν αυτές που έχουν απελευθερωθεί σήμερα» [47].
Το πόσο όλα αυτά έχουν σχέση με επιστήμη μπορεί να το αντιληφθεί ο κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος. Ίσως βέβαια όλοι οι μουσικοθεραπευτές να μην ασπάζονται τις ανωτέρω δοξασίες. Εξετάζοντας όμως τα τεκταινόμενα σε μια κλασική «μουσικοθεραπευτική συνεδρία» και παρά την καλή διάθεση που μπορεί να έχουν οι περισσότεροι μουσικοθεραπευτές να βοηθήσουν, προσκρούουμε πάλι σε αμφιλεγόμενες έννοιες και πρακτικές. Καταρχάς για να γίνει η διάγνωση, ο μουσικοθεραπευτής πρέπει να ανακαλύψει την «ηχητική ταυτότητα» του ασθενούς [48]. Γιατί «ο άνθρωπος είναι σα μουσικό όργανο με τη μοναδική του ταυτότητα…Η αναπνοή, οι σφυγμοί της καρδιάς, η χροιά, η τοποθέτηση και ένταση της φωνής και των κινήσεων, καθώς επίσης οι ήχοι των σκέψεων και των συναισθημάτων συνθέτουν τη μουσική ταυτότητα του ανθρώπου» [49]. Η διαδικασία της θεραπευτικής προσπάθειας εξελίσσεται σε τρεις φάσεις: «προετοιμασία και κάθαρση», παρατήρηση του ασθενούς στο μη λεκτικό πεδίο και «ηχητικός διάλογος». Επιπλέον, στο ερωτηματολόγιο που πρέπει να απαντήσει ο καθένας που προτίθεται να ξεκινήσει μουσικοθεραπεία, ο υποψήφιος θεραπευόμενος καλείται, μεταξύ άλλων, να γράψει τις «ηχητικές αναμνήσεις [του] από την περίοδο της εγκυμοσύνης» και τις «ηχητικές αναμνήσεις της γέννησης και των πρώτων ημερών της ζωής» του [50]!
Με το θέμα των ενδομήτριων ήχων ασχολήθηκε ο Alfred Tomatis, o οποίος επινόησε το 1950 τη μέθοδο της «ακουστικο-ψυχο-φωνολογίας», γνωστή ως μέθοδος Τοματίς. Ο Τοματίς, ωτορινολαρυγγολόγος ο οποίος διώχθηκε από τις ιατρικές αρχές το 1977 [51], υποστήριξε ότι «η πρωταρχική λειτουργία του αυτιού δεν είναι να ακούει, αλλά να τροφοδοτεί με ενέργεια τον εγκέφαλο» [52] και ότι οι ήχοι υψηλής συχνότητας «ενεργοποιούν» τον εγκέφαλο, ενώ οι ήχοι χαμηλής συχνότητας εξαντλούν την ενέργεια [53]. Επίσης, ότι τα συμπτώματα διαφόρων διαταραχών όπως οι μαθησιακές δυσκολίες, ο αυτισμός κτλ δεν προκαλούνται από τις συγκεκριμένες διαταραχές, αλλά από ένα πρόβλημα αισθητηριακής ρύθμισης που ξεκινά από το εσωτερικό αυτί. Καμία από τις ανωτέρω θέσεις δεν αποδεικνύεται επιστημονικά και όπως χαρακτηριστικά επισημαίνουν ερευνητές από το πανεπιστήμιο του Vanderbilt στην Αμερική, οι δοκιμασίες και οι μελέτες που συνήθως χρησιμοποιούνται για να προσδοθεί εγκυρότητα στη μέθοδο είναι «ή μη επιστημονικές ή διεξήχθησαν από κέντρα που προσπαθούσαν να ‘πουλήσουν’ το πρόγραμμα» [54]. Η άλλη θεωρία στην οποία στηρίχθηκε ο Τοματίς ήταν ότι το έμβρυο αναγνωρίζει τη φωνή της μητέρας και η συνακόλουθη θεραπευτική που ανέπτυξε βασίζεται στην ακρόαση φιλτραρισμένων ήχων σε υδάτινο περιβάλλον. Αυτό γίνεται με τη χρήση μιας συσκευής, γνωστής ως «ηλεκτρονικό αυτί» η οποία φιλτράρει τον ήχο της φωνής της μητέρας και τη μουσική που ακούγεται, ώστε να απουσιάζουν οι χαμηλές συχνότητες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο λένε ότι θεραπεύονται μαθησιακές δυσκολίες, διαταραχές ψυχισμού και συμπεριφοράς, υποβοηθείται η εκμάθηση ξένων γλωσσών, γίνεται ηχοθεραπευτική αγωγή της εγκύου ώστε «να ενεργοποιηθεί κατάλληλα το αυτί του εμβρύου» κτλ [55]. Οι προαναφερθείσες θεωρίες και τεχνικές, οι οποίες εφαρμόζονται σήμερα σε 250 κέντρα Τοματίς στον κόσμο, δεν έπεισαν ποτέ τους ειδικούς της ιατρικής και της ακουστικής οι οποίοι τονίζουν ότι η φωνή της μητέρας καταπνίγεται από το φίλτρο του αμνιακού υγρού και την παρουσία άλλων ήχων (καρδιακών παλμών, πέψης κλπ…) καθώς και ότι το αυτί του εμβρύου είναι φραγμένο με βλέννα η οποία εξαφανίζεται μόνο μετά τη γέννηση [56]. Μάλιστα ο ψυχίατρος και εγκληματολόγος Dr Jean-Marie Abgrall αναφέρει ότι μία ασθενής του Τοματίς κατέφυγε στη δικαιοσύνη όταν η εν λόγω μέθοδος απέτυχε να την θεραπεύσει. Το δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «το ‘ηλεκτρονικό αυτί’ είναι απλώς ένα φτηνό ηχόμετρο χωρίς θεραπευτική λειτουργία» [57] και επέβαλε την καταβολή αποζημίωσης.

2.4. Φιλοσοφικο-θρησκευτικές προεκτάσεις

Πόσο επιστημονική, εξάλλου, θα μπορούσε να ήταν μια μέθοδος που απορρέει, ενσωματώνει και επεκτείνεται σε φιλοσοφικο-θρησκευτικές αντιλήψεις; Τι σχέση με επιστήμη έχουν τα γραφόμενα από τους μουσικοθεραπευτές για «δόνηση θετικής ενέργειας», «τσάκρας», «ανακατεύθυνση της ενεργειακής ροής», μάντρα, γιν-γιανγκ και διαλογισμό [58];
Πρώτα-πρώτα, η προσπάθεια του μουσικοθεραπευτή να βρει την «ηχητική ταυτότητα» του ασθενούς για να κάνει τη «θεραπεία», μας παραπέμπει στους γιατρούς-μάγους των πρωτόγονων κοινωνιών οι οποίοι «εκτιμούσαν πως μπορούσαν να θεραπεύσουν τους ασθενείς τους μόνο αφού ανακάλυπταν τον τελείως προσωπικό κρυφό τους ήχο» [59]. Πολλοί οπαδοί των ανατολικών θρησκειών διαλογίζονται για να βρουν τον «εσωτερικό τους ήχο», ο οποίος πιστεύουν ότι ταυτίζεται με τον ήχο τον οποίο «ασυνείδητα θυμούνται από τη μήτρα» [60] και ο οποίος θα επιφέρει μεγαλύτερη «ενεργοποίηση». Αλλά και οι γκουρού δίνουν στον κάθε μαθητή το δικό του προσωπικό ήχο. Κάποιες φορές γίνεται «χρήση φωνηέντων ως μέρος της θεραπευτικής αγωγής», τα φωνήεντα χωρίζονται σε φωνήεντα Γιν και φωνήεντα Γιανγκ και διακρίνονται ανάλογα με την περιοχή του σώματος που επηρεάζουν [61]. Επίσης, σε μια άλλη τεχνική που είναι γνωστή ως «ψυχοφωνία», «ο θεραπευτής στέκεται πίσω από τον ασθενή, ο οποίος είναι όρθιος και παράγει ήχους τους οποίους κατευθύνει προς τη σπονδυλική στήλη. Ανάλογα με την αντανάκλαση του ήχου γίνονται η διάγνωση και η θεραπεία» [62]. Ο «θεραπευτής» ανεβάζει τη φωνή του «τρεις οκτάβες… χρησιμοποιώντας μια συλλαβή, το ‘ΩΜ’ και μετά κατεβαίνει. Οι τρεις αυτές οκτάβες αντιστοιχούν σε όλο το ανθρώπινο σώμα, από τον κόκκυγα, μέχρι την κορυφή του κεφαλιού» [63]. Κι αυτό γιατί στις ανατολικές θρησκείες για να επέλθει η θεραπεία χρειάζεται η «ενεργοποίηση» των υποθετικών κέντρων «ενέργειας», των τσάκρας, τα οποία «ανταποκρίνονται με συγκεκριμένο τρόπο σε ορισμένους τόνους και συχνότητες» [64]. Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα που αποδεικνύει το όλο φιλοσοφικο-θρησκευτικό υπόβαθρο είναι η μουσικοθεραπεία GIM, μία από τις επικρατέστερες μουσικοθεραπευτικές προσεγγίσεις παγκοσμίως. Πρόκειται για «μια μουσικοθεραπευτική διαδικασία πρόσβασης στην ανθρώπινη ψυχή που οδηγεί στην αυτοπραγμάτωση και τη θεραπεία» [65]. Η μέθοδος αυτή «σχεδιάστηκε για να διευκολύνει την πρόσβαση στα υψηλότερα επίπεδα συνειδητότητας», «εκεί που κείτονται τα βασίλεια της αυτογνωσίας, της αυτοπραγμάτωσης, της μνήμης, των ονείρων και των βαθιών υπερβατικών και πνευματικών εμπειριών» [66]. Υποστηρίζεται ότι «η μουσική επικαλείται τις θεραπευτικές δυνάμεις του σύμπαντος» [67] και γίνεται χρήση πρακτικών διαλογισμού, η πρακτική της καθοδηγούμενης φαντασίας σε μια κατάσταση αλλαγμένης συνειδητότητας [68] και ο σχεδιασμός μαντάλα [69]. Τα μαντάλα, που είναι γεωμετρικά σχήματα θεωρούμενα ότι«αποτυπώνουν εκφράσεις δονήσεων από το Σύμπαν», χρησιμοποιούνται σε θρησκευτικές τελετουργίες και ως βοηθητικά διαλογισμού. Να αναφερθεί ακόμη ότι η δημιουργός της μεθόδου GIM, η Helen Bonny, επινόησε τη μέθοδο «εμπνεόμενη από μια μυστικιστική εμπειρία που είχε με τη μουσική» [70].
Η θρησκευτική πρακτική του διαλογισμού, όπως ασκείται στον ινδουισμό και το βουδισμό, είναι παρούσα στις περισσότερες μουσικοθεραπευτικές προσεγγίσεις [71]. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα συστήνεται να γίνεται η μουσικοθεραπεία μαζί με ασκήσεις γιόγκα [72], ή μαζί με αρωματοθεραπεία, βελονισμό [73] κτλ. Νέα κράματα, όπως το «ηχομασάζ» όπου με ήχους «καθαρίζεται η αύρα», ο «ηχοβελονισμός», όπου εφαρμόζονται ήχοι σε σημεία βελονισμού, το «τσάννελινγκ τραγουδιού» που επινοήθηκε από σύγχρονο Αμερικανό μουσικοθεραπευτή, διαδίδονται όλο και περισσότερο.
Όλες αυτές οι μέθοδοι μουσικοθεραπείας και λοιπών παράλληλων πρακτικών συναντώνται σε διάφορες παραθρησκευτικές ομάδες, άσραμ, κέντρα γιόγκα κτλ. Πώς όμως έχουν εισχωρήσει και μέσα σε Πανεπιστήμια; Και πώς προσπαθούν να διεισδύσουν ακόμα και σε χώρους εκκλησιαστικούς; Κάποιοι μουσικοθεραπευτές δηλώνουν ότι προτίθενται να κάνουν «ερευνητικά πειράματα μουσικοθεραπείας πάνω στη βυζαντινή μουσική». Λες και η βυζαντινή μουσική λειτουργεί όπως τα μάντρα που «θεραπεύουν» με τους ήχους τους. Οι χριστιανοί γνωρίζουν ότι η θεραπεία προέρχεται από το Θεό και όχι από τους «θεραπευτικούς ήχους» της μουσικής ή των ψαλμών.

(Πηγή: "Παρακαταθήκη" ΙΑΝ - ΦΕΒ 2007)
________________________________________
[1] Σε έρευνα που εκπονήθηκε στο πλαίσιο προγράμματος Αγωγής Υγείας
[2] Λιάνα Πρίνου-Πολυχρονιάδου, Μουσική και Ψυχολογία -Εισαγωγή στη μουσικοθεραπεία, Θυμάρι, 2003, σελ. 26
[3] Σύχρονες Ψυχοθεραπείες, συλλογικό έργο, Π. Ασημάκης, 2001, σελ. 501
[4] Ιωάννης Μακρής & Δήμητρα Μακρή, Εισαγωγή στη Μουσικοθεραπεία, Γρηγόρης, 2003, σελ. 31
[7] Οδηγός Σύγχρονης Θεραπευτικής, ετήσια έκδοση για τις εναλλακτικές θεραπείες, 2002-2003, σελ. 197
[8] Ντόρα Ψαλτοπούλου, «Συνεργάτες στην θεραπεία», Η Καθημερινή (Επτά Ημέρες), 1 Φεβρουαρίου 2004
[13] Ντόρα Ψαλτοπούλου, «Συνεργάτες στην θεραπεία», Η Καθημερινή, ένθ. ανωτ.
[14] Θανάσης Δρίτσας, «Ο Σαμάνος, ο Μάγος και ο θεραπευτής», περιοδικό Ανεξήγητο, τεύχος 208, Φεβρουάριος 2006
[16] Σεργκέι Σαμπουτίν, Ιατρικές Δυνάμεις της Μουσικής, PLS, 2005, σελ. 16
[20] Απόστολος Κώστιος, «Μουσικοθεραπεία ανά τους αιώνες», Η Καθημερινή, ένθ. ανωτ.
[22] Απόστολος Κώστιος, «Μουσικοθεραπεία ανά τους αιώνες», Η Καθημερινή, ένθ. ανωτ.
[23] Λιάνα Πρίνου-Πολυχρονιάδου, ένθ. ανωτ., σελ 19
[25] Λιάνα Πρίνου-Πολυχρονιάδου, ένθ. ανωτ., σελ. 19
[28] Randall ΜcClellan, Οι θεραπευτικές δυνάμεις της μουσικής, Fagotto, 1997 σελ. 120
[29] Walter Gutdeutsch, Μουσική και Ιατρική, εκδ. Νέα Ακρόπολη, 1999, σελ. 36-37
[30] Ιναγιάτ Χαν, Ο μυστικισμός του ήχου, Πύρινος Κόσμος, 1992, σελ. 81
[32] Ιναγιάτ Χαν, ένθ. ανωτ., σελ. 111.
[33] Παναγιώτης Μαυρόπουλος, Σαμάνος ή θεραπευτής, Πύρινος Κόσμος, 2004, σελ. 45-70
[34] Λιάνα Πρίνου-Πολυχρονιάδου, ένθ. ανωτ., σελ. 20-21
[35] μεταξύ αυτών και ο Παράκελσος
[38] Σεργκέι Σαμπουτίν, ένθ. ανωτ., σελ. 35
[40] Σεργκέι Σαμπουτίν, ένθ. ανωτ., σελ. 79
[41] Σεργκέι Σαμπουτίν, ένθ. ανωτ., σελ. 128
[42] Σεργκέι Σαμπουτίν, ένθ. ανωτ., σελ. 155-159
[45] Λιάνα Πρίνου-Πολυχρονιάδου, ένθ. ανωτ., σελ. 68
[47] Morton Walker, Η δύναμη του χρώματος, Διόπτρα, 1994 σελ. 227
[48] Λιάνα Πρίνου-Πολυχρονιάδου, ένθ. ανωτ., σελ. 45
[49] Ντόρα Ψαλτοπούλου, «Συνεργάτες στην θεραπεία», Η Καθημερινή, ένθ. ανωτ.
[50] Λιάνα Πρίνου-Πολυχρονιάδου, ένθ. ανωτ., σελ. 47
[52] Ράνια Ευδοκίμου-Παπαγεωργίου, Δραματοθεραπεία – Μουσικοθεραπεία, Ελληνικά Γράμματα, 1999, σελ. 218
[58] Δρίτσας, Ευδοκίμου, Πρίνου, Τοματίς, McClellan, Σαμπουτίν, http://www.medicinbio.com/Greek/index-activities-gr.htm κα
[59] Λιάνα Πρίνου-Πολυχρονιάδου, ένθ. ανωτ., σελ.20
[62] Ράνια Ευδοκίμου-Παπαγεωργίου, ένθ. ανωτ., σελ. 235
[66] Εύη Παπανικολάου, «Μουσικοθεραπεία GIM», Περιοδικό Yoga World, τεύχος 7, Φεβρουάριος-Μάρτιος 2006
[69] Εύη Παπανικολάου, Περιοδικό Yoga World, ένθ. ανωτ.
[71] σε πλήθος σχετικών συγγραμμάτων και ιστοσελίδων
[73] Σεργκέι Σαμπουτίν, ένθ. ανωτ., σελ. 192-205


«Θεραπείες» μέσω τεχνών β’ χοροθεραπεία

1. Ορισμός και στόχοι της χοροθεραπείας

Όταν λέμε «χοροθεραπεία» δεν εννοούμε φυσικά το χορό. Η χοροθεραπεία είναι μια εναλλακτική, ολιστική μέθοδος ψυχοθεραπείας που χρησιμοποιεί την κίνηση και το χορό «για να προάγει την συναισθηματική, κοινωνική, γνωστική και σωματική ολοκλήρωση του ατόμου», για να «εναρμονίσει το νου, το σώμα και την ψυχή» του ανθρώπου και να τον οδηγήσει στην «προσωπική εξέλιξη» και την «αυτογνωσία» [1]. Η χοροθεραπεία αποτελεί «μια αναζήτηση αυτοθεραπείας διαμέσου της σωματικής κίνησης» [2]. Βασίζεται σε δύο αξιώματα: πρώτον ότι «το σώμα καθρεφτίζει την ιστορία, την προσωπικότητα και τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου» [3] και δεύτερον ότι «οι αλλαγές στην κινητική συμπεριφορά επιφέρουν αλλαγές στην ψυχή» [4] ή «την προσωπικότητα». Με απλά λόγια, το σώμα ανάγεται σε μέσο αξιολόγησης, αλλά και θεραπείας [5]. Για παράδειγμα, «χρόνιες μυϊκές εντάσεις σε ορισμένα σημεία του σώματος εκφράζουν παράλληλα χρόνια καταπίεση ορισμένων συναισθημάτων» [6]. Επίσης, «κινητικές δυσκαμψίες αντανακλούν αντίστοιχους περιορισμούς στην προσωπικότητα του ατόμου» [7], ενώ για να γνωρίσεις τον εαυτό σου και τους άλλους απαραίτητη προϋπόθεση θεωρείται «το εύρος της κίνησης». Σε σχετικά συγγράμματα διαβάζουμε ακόμη ότι «το σώμα γίνεται το όχημα για να περάσει κανείς στα εσώτερα επίπεδά του», «να πραγματοποιήσει τις επιθυμητές αλλαγές», να αποκτήσει «ένα αίσθημα ολότητας», «να βελτιώσει την αυτοεκτίμησή του», να οδηγηθεί στην «αυτοπραγμάτωση». Η χοροθεραπεία απευθύνεται σε ανθρώπους κάθε ηλικίας που υποφέρουν από «όλων των ειδών τις ψυχικές, σωματικές και ψυχοσωματικές διαταραχές», αλλά και σε εκείνους που αναζητούν «αυτογνωσία».

2. Οι ρίζες και η εξέλιξη της χοροθεραπείας

«Οι παραδοσιακές πρακτικές της χοροθεραπείας…βρίσκονται στα βάθη των αιώνων» [8], όπου ο χορός αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος όλων των θεραπευτικών τελετουργιών. Ο πρωταρχικός σκοπός του χορού υπήρξε «η επιδίωξη επηρεασμού των ανώτερων δυνάμεων» [9], η απομάκρυνση των κακών πνευμάτων, η επίκληση άλλων, αλλά και η θεραπεία ασθενειών. Στις πρωτόγονες κοινωνίες η θεραπεία και η υγεία συχνά συνδέονταν με τον τρόπο κίνησης. Ο ρυθμός του χορού χρησιμοποιείτο ως θεραπευτικό μέσο για να συντονιστούν οι «σπασμένοι νοσογόνοι εσωτερικοί ρυθμοί» οι οποίοι θεωρούνταν υπαίτιοι των ασθενειών [10].
Ποικίλα είναι τα είδη των θεραπευτικών χορών. Στην Ευρώπη «οι ιταλικές ταραντέλλες ήταν αρχικά χοροί θεραπευτικοί για τον εξορκισμό μιας αράχνης, της ‘ταραντούλα’, που θεωρήθηκε υπεύθυνη για μερικές ψυχικές αρρώστιες των γυναικών» [11]. Ο χορός της έκστασης, πρακτική πολλών χιλιάδων ετών, όπου ο σαμάνος «εκκενώνει» το σώμα του, αφήνοντάς το με τη βοήθεια του τυμπάνου να καταληφθεί από τα πνεύματα κι έτσι να «θεραπεύσει». Άλλο παράδειγμα που επιβιώνει μέχρι σήμερα στην Αφρική είναι η χοροθεραπεία mombwiri, αρχέγονη μορφή χοροθεραπείας, για την οποία ο «θεραπευτής» περνά διάφορα στάδια : δοκιμασία, μύηση, άσκηση του χορού της ίασης, απομόνωση κτλ. [12]. Επίσης, εξέχουσα θέση σε ορισμένες πρωτόγονες φυλές έχουν οι Ιεροί Χοροί. Εκεί ο χορός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της λατρείας, καθώς η κάθε θεότητα έχει το δικό της χορό και η αδυναμία να χορέψει κανείς σημαίνει αδυναμία να λατρέψει. Στους Ιερούς Χορούς συγκαταλέγονται και οι χοροί προς τιμήν του Διόνυσου. Να θυμηθούμε εδώ και το χορό πάνω στη φωτιά, τα γνωστά «Αναστενάρια», παγανιστική πρακτική με σαφή δαιμονικά χαρακτηριστικά. Συχνά οι αρχαίοι Έλληνες συνέδεαν τα μυστήρια και τις τελετουργίες τους με το χορό. Αλλά και στον Ινδουισμό συναντά κανείς θεούς να χορεύουν και ο θεός Σίβα θεωρείται ότι προστατεύει αυτούς που ακολουθούν το χορό του. «Με τον σπειροειδή χορό του ο Σίβα δημιουργεί, συντηρεί και καταστρέφει τον κόσμο» [13]. Ο ινδικός χορός Μπάρατα Νάτυαμ, «αρχαίος, ιερός θεατρικός χορός», «ένας ολιστικός χορός πέρα από την τέχνη» [14] που συνδυάζει ιστορίες από τις Βέδες, «την ίαση και την επικοινωνία με τις δυνάμεις τις εσωτερικές και τις συμπαντικές» [15]. Επίσης, για τους δερβίσηδες ο χορός βρίσκεται στο κέντρο της λατρείας και δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιείται για κοσμικούς σκοπούς. Ο δερβίσης περιστρέφεται δεξιόστροφα, εκτελώντας με τα πόδια, τα χέρια και το κεφάλι του συγκεκριμένες επαναλαμβανόμενες κινήσεις και έτσι πέφτει σε έκσταση και ενώνεται με το θεό του. Για κάποιους σύγχρονους χοροθεραπευτές, μάλιστα, οι χοροί των δερβίσηδων και του βουντού «παρέχουν πλούσιο διδακτικό υλικό» [16].
Έτσι φτάνουμε στον εικοστό αιώνα, ο οποίος «ανακαλύπτοντας εκ νέου τα οφέλη της θεραπευτικής λειτουργίας του χορού, δημιούργησε τον όρο “χοροθεραπεία”» [17]. Το νέο ρεύμα της χοροθεραπείας που εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1950 προήλθε από την «θεραπευτική ευρυθμία» [18] (μια μέθοδο με αποκρυφιστική βάση) που εμπνεύστηκε ο ιδρυτής της ανθρωποσοφίας [19] Rudolf Steiner και τις θεωρίες του Rudolf Laban. Ο Laban (1879-1958), χορευτής και χορογράφος, με επιρροές από τη θεοσοφία, το σουφισμό και τον ερμητισμό [20], ανέπτυξε ένα περίπλοκο σύστημα παρατήρησης, ανάλυσης και καταγραφής της κίνησης [21], το οποίο στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε σε ψυχιατρικούς ασθενείς. Λίγο αργότερα, το 1966 ιδρύθηκε η Αμερικανική Ένωση Χοροθεραπευτών και το 1993 η Ένωση Χοροθεραπευτών Ελλάδος.

3. Ινδουιστικές και σαμανιστικές προεκτάσεις

Παρότι η χοροθεραπεία δεν έχει μία ενιαία μέθοδο, αλλά πολλούς τρόπους προσέγγισης, υπάρχουν δύο βασικές θεραπευτικές προσεγγίσεις, σύμφωνα με τις επίσημες ενώσεις χοροθεραπευτών: η χοροκινητική και η πρωτόγονη έκφραση [22]. Η κάθε συνεδρία, η οποία διαρκεί συνήθως μιάμιση ώρα, χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος εφαρμόζεται η τεχνική της πρωτόγονης έκφρασης, στην οποία χρησιμοποιούνται κρουστά και στο δεύτερο μέρος γίνεται η χοροκινητική όπου ο χοροθεραπευτής ζητά από τους θεραπευόμενους να αυτοσχεδιάσουν πάνω σε συγκεκριμένα θέματα, συχνά χρησιμοποιώντας τη διαίσθησή του [23].
Η τεχνική της πρωτόγονης έκφρασης εισήχθη αρχικά στη Γαλλία από έναν Αϊτινό χορευτή, τον Hernst Duplan, όταν αυτός συνεργάστηκε με την Katherine Dunham η οποία έκανε χορογραφίες «εμπνευσμένες από παραδοσιακές τελετουργιίες, χρησιμοποιούσε δηλαδή βασικά στοιχεία των τελετουργιών, όπως τη σχέση με τη γη, τον ήχο των τυμπάνων, την ενέργεια που κατοικεί στο σώμα» [24]. Η πρωτόγονη έκφραση, εμπνευσμένη από τους πρωτόγονους χορούς, «είναι μια μορφή δυναμικού, ρυθμικού χορού που συνοδεύεται από τύμπανα (ταμ-ταμ) και τις φωνές των συμμετεχόντων... Ένας μουσικός με ταμπούρλο συνοδεύει τη συνεδρία» [25]. Η χοροθεραπεία μέσω της πρωτόγονης έκφρασης, ενταγμένη στο όλο κλίμα του «πριμιτιβισμού» (της επανόδου και εξύψωσης διαφόρων μορφών έκφρασης των πρωτόγονων πολιτισμών), εξελίχθηκε με την καθοριστική επιρροή της Dr France Schott-Billmann η οποία συνέγραψε διατριβή με τίτλο «Σώμα και καταληψία. Εθνοψυχαναλυτική μελέτη των εκστατικών χορών σε πολυθεϊστικές κοινωνίες». Η Billmann προχώρησε την ανάπτυξη της χοροθεραπείας ενσωματώνοντας στις ψυχαναλυτικές θεωρίες «τα αποτελεσματικά στοιχεία του παραδοσιακού σαμανισμού» [26] και δηλώνοντας ότι «η μελέτη του σαμανισμού δείχνει τη συγγένειά του με τη θεραπεία μέσω τεχνών» [27]. Η πρωτόγονη έκφραση συνδυάζει στοιχεία από την ψυχανάλυση και τη σαμανική θεραπεία, όπως έναν θεραπευτικό μηχανισμό που απορρέει από το συμβολισμό, τη χρήση τυμπάνου, τη μίμηση των ζώων, το χαιρετισμό του ουρανού και της γης, τις κωδικοποιημένες εκφράσεις του σώματος που μιμούνται χορευτικά όλες τις θεότητες, τη σχέση με το έδαφος, την εμπειρία της έκστασης [28] κτλ. «Η πρωτόγονη έκφραση έχει ως στόχο να αποκαλύψει τα πρωτόγονα στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης «και να συγκροτηθεί με τον πιο ριζοσπαστικό τρόπο ως διονυσιακή τελετή» [29]. «Εντάσσεται στην παράδοση των αρχαίων Μυστηρίων, των Ελευσίνιων και άλλων…όπου η σωματική εμπειρία χρησίμευε σαν υπόβαθρο ενός δυναμικού διαλογισμού πάνω στη θέση του ανθρώπου μέσα στο σύμπαν» [30].
Το ανατολικό/ινδουιστικό υπόβαθρο κάποιων χοροθεραπευτικών προσεγγίσεων γίνεται συχνά απροκάλυπτα σαφές. Διαβάζουμε σε σχετικό διαφημιστικό φυλλάδιο: «Μέσα από διάφορους ρυθμούς και χορούς…μέσα από σούφικο ρυθμικό τραγούδι συγχρονισμένο με κινήσεις και με στροβιλισμούς, μέσα από τεχνικές χαλάρωσης και στοιχεία κινητικού διαλογισμού όπως τα δίδασκε ο Osho… επιχειρείται ένα ολιστικό ξύπνημα του σώματος από μέσα προς τα έξω, μια εξισορρόπηση των τεσσάρων στοιχείων (φωτιά, αέρας, γη και νερό)». Άλλο σεμινάριο χοροθεραπείας, με τίτλο «Το σύμπαν μέσα μας», διαφημίζεται ως εξής: «Το σώμα μας περικλείει τον κόσμο. Διέπεται από τους ίδιους νόμους και τα στοιχεία που διέπουν το σύμπαν. Ένα βαθύ ταξίδι μέσα στο σώμα είναι ένα ταξίδι στα πέρατα της γης…Οι συμμετέχοντες θα έχουν τη δυνατότητα να εξερευνήσουν τα τέσσερα στοιχεία της φύσης, να επικοινωνήσουν με τον κρυμμένο τους εαυτό και να αντλήσουν γνώση, δύναμη και ενέργεια». «Το κεντρικό μέρος της χοροθεραπείας έχει πάντα ένα κύριο θέμα, πάνω στο οποίο δουλεύουν όλοι καθώς χορεύουν…Τις περισσότερες φορές βασίζεται στα τέσσερα στοιχεία της φύσης» [31].
Σε άλλη σχετική ιστοσελίδα διαβάζουμε ότι «η επαφή των γυμνών πελμάτων με τη γη ανανεώνει την ενέργεια, αποβάλλοντας τις εντάσεις και καθετί το αρνητικό», «το χτύπημα των πελμάτων στο έδαφος διεγείρει τα ενεργειακά κέντρα και συμβάλλει στην καλή υγεία». Και αλλού: «Το σώμα είναι δρόμος και ο δρόμος περνάει μέσα από το σώμα…Ο χορός απελευθερώνει το σώμα και το νου. Δημιουργεί μια ατέλειωτη ροή ενέργειας και συνείδησης της ενότητας. Η έκσταση βιώνεται και κάθε αίσθημα ξεχωριστότητας εξαφανίζεται. Γινόμαστε συμπαντικοί» [32]. Το σώμα χρησιμοποιείται «για την προσέγγιση της αλήθειας και ως δρόμος για την αυτογνωσία» και μάλιστα αποτελεί, λένε, «εργαλείο μεγάλης δύναμης για αυτοεξέλιξη». Διότι για το χοροθεραπευτή «σώμα, νους και ψυχή είναι ένα». Σε ορισμένες περιπτώσεις η χοροθεραπεία εφαρμόζεται σε συνδυασμό με αναπνευστικές ασκήσεις γιόγκα και χρήση κρυστάλλων με τους οποίους οι «θεραπευόμενοι» «συντονίζονται».

4. Σύγχρονες τάσεις

Στις αρχές του 20ου αιώνα μια Γιαπωνέζα -που πίστευε ότι μια θεότητα μιλούσε από την κοιλιά της- ιδρύει τη γνωστή ως «Χορευτική Θρησκεία», εισάγοντας μια μορφή εκστατικού χορού που χορεύουν οι πιστοί για να βιώσουν μια κατάσταση μη-εαυτού [33]. Στις αρχές του ίδιου αιώνα ξεκινούν, ως μέρος ενός συστήματος αποκρυφιστικής-μυστικιστικής διδασκαλίας, και οι «Ιεροί Χοροί του Γκουρτζίεφ» οι οποίοι πρέπει να εκτελούνται επακριβώς σε χορευτικά τελετουργικά ώστε να οδηγήσουν σε «ένα άνοιγμα προς το ιερό και στην ανάπτυξη της συνειδητότητας». Το 1960 δημιουργείται στη Χιλή η «βιοχορευτική», μια διαλογιστική προσέγγιση του χορού, ενώ στο τέλος της ίδιας δεκαετίας ξεκινούν «οι Χοροί για την Παγκόσμια Ειρήνη» οι οποίοι με την επίκληση διαφόρων θεοτήτων υποτίθεται ότι επιφέρουν την ειρήνη, τη «θεραπεία» της Γης, της παγκόσμιας οικογένειας κτλ. Σήμερα υπάρχει ένα «Διεθνές Δίκτυο Χορών για την Ειρήνη» [34], αλλά και διάφοροι «Κύκλοι Ιερών Χορών» και «Θεραπευτικών Χορών». Το «Διεθνές Ινστιτούτο Χοροθεραπείας» διοργανώνει συχνά σεμινάρια «αφύπνισης των αυτοθεραπευτικών δυνάμεων διαμέσου του χορού». Το 1988 ιδρύεται η «Διεθνής Αδελφότητα Χριστιανικού Χορού» [35] στην οποία μετέχουν «Αδελφότητες και Διακονίες Χριστιανικού Χορού» από 25 χώρες. Πρόκειται για χοροθεραπεία που κινείται στον προτεσταντικό χώρο και εκεί ο «χριστιανικός χορός» αποτελεί έκφραση της πίστης, μέρος της λατρείας, του ευαγγελισμού, της προφητικής ερμηνείας και της «θεραπείας». Το 1999 γεννιέται η «χορευτική γιόγκα» («Yoga Meets Dance»TM), ένα κράμα ελεύθερου χορού, χορού έκστασης, μουσικοθεραπείας και γιόγκα. Επίσης, η μόδα σήμερα επιβάλλει και την «ιαματική γυμναστική», ένα σύστημα ασκήσεων με «στοιχεία χορού, γιόγκα, ασκήσεων γράμμωσης και αντιγυμναστικής».
Τα τελευταία χρόνια εξαπλώνονται και στην Ελλάδα τα σεμινάρια «θεραπευτικής ευρυθμίας», διαλογιστικού χορού, ινδουιστικού χορού, χορού έκστασης, «θεραπευτικού χορού της κοιλιάς», χορού των τσάκρας κ.α.με στόχο την αυτοθεραπεία. Επιπλέον, δίδονται παραστάσεις με μυστικιστικούς χορούς των Σούφι, χορευτικές παραστάσεις πολεμικών τεχνών από μοναχούς Σαολίν και το 2004 παρουσιάζεται και βραβεύεται ο «Χορός Αυτοάμυνας», ένας πνευματικός χορός που συνδυάζει μουσική, χορό, πολεμικές τέχνες και τεχνικές χαλάρωσης της Ανατολής ώστε «να αφυπνιστεί σιγά-σιγά η εσωτερική δύναμη του “θηρίου”, του ενστίκτου» [36].
Αναμενόμενη η εφαρμογή της χοροθεραπείας σε αποκρυφιστικούς χώρους, ινδουιστικά κέντρα και συναφή περιβάλλοντα. Προκαλεί έκπληξη, ωστόσο, το γεγονός ότι η χοροθεραπεία έχει διεισδύσει σε κέντρα Ψυχικής Υγείας, σε ινστιτούτα για διαταραχές λόγου και επικοινωνίας, σε μεγάλο Σύνδεσμο για τη Δυσλεξία, ακόμα και σε τμήματα Φυσικής Αγωγής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, όπου στόχος του σχετικού μαθήματος ορίζεται «η απόκτηση αυτογνωσίας». Να τονιστεί ότι πέρα από τις όποιες φιλοσοφικο-θρησκευτικές προεκτάσεις, η αποτελεσματικότητα της χοροθεραπείας δεν έχει αποδειχθεί. Οι ειδικοί της ψυχικής υγείας χαρακτηριστικά επισημαίνουν ότι «δεν κρίνονται επαρκείς οι μαρτυρίες για εποικοδομητικά αποτελέσματα» [37].
(Πηγή: "Παρακαταθήκη" Μάιος - Ιούνιος 2007)

________________________________________
[1] σύμφωνα με τις επίσημες ενώσεις χοροθεραπευτών
[8] Οδηγός Σύγχρονης Θεραπευτικής, ετήσια έκδοση για τις εναλλακτικές θεραπείες, 2002-2003, σελ. 198
[9] Νίκος Παπαδόπουλος, Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό της Ψυχολογίας, Σύγχρονη Εκδοτική, 2005, σελ. 899
[10] Οδηγός Σύγχρονης Θεραπευτικής, ένθ. ανωτ., σελ. 130
[11]France Schott-Billmann, Χοροθεραπεία με την πρωτόγονη έκφραση, Τρόπος Ζωής, 1995, σελ. 153 [12] http://www.shantala.gr/trav_africa02.html
[13] Περιοδικό Ανεξήγητο, τεύχος 206, Δεκέμβριος 2005
[14] http://www.shantala.gr/bara01g.html
[15] Οδηγός Σύγχρονης Θεραπευτικής, ένθ. ανωτ. , σελ. 130
[16] France Schott-Billmann, Όταν ο χορός θεραπεύει, Ελληνικά Γράμματα, 1998, σελ. 21
[17] France Schott-Billmann, Όταν ο χορός θεραπεύει, ένθ. ανωτ., σελ.13-14
[19] Η ανθρωποσοφία, που γεννήθηκε στη Γερμανία στις αρχές του 20ου αιώνα, είναι νεοποχίτικη κίνηση που εντάσσεται στο χώρο της θεοσοφίας και του αποκρυφισμού. Δραστηριότητα της ανθρωποσοφίας αποτελούν και τα σχολεία Waldorf (Steiner) που υπάρχουν πια και στην Ελλάδα. Η ανθρωποσοφία θεωρείται «η μητέρα της ευρυθμίας».
[21] Περιοδικό Χορός, τεύχος 48, Φεβρουάριος-Μάιος 2004. [22] και σύμφωνα με την Ένωση Χοροθεραπευτών Ελλάδος στο http://www.gadt.gr/education.htm [23] Αλεξία Μαργαρίτη-Τζωρτζάκη στο Σύγχρονες Ψυχοθεραπείες, συλλογικό έργο, Π. Ασημάκης, 2001, σελ. 509.
[24] Αλεξία Μαργαρίτη-Τζωρτζάκη στο Σύγχρονες Ψυχοθεραπείες, ενθ. ανωτ. , σελ. 500
[25] France Schott-Billmann, Χοροθεραπεία με την πρωτόγονη έκφραση, ένθ. ανωτ., σελ. 55
[26] France Schott-Billmann, Όταν ο χορός θεραπεύει, ένθ. ανωτ., σελ. 23
[27] France Schott-Billmann, Όταν ο χορός θεραπεύει, ένθ. ανωτ., σελ. 97
[28] France Schott-Billmann, Όταν ο χορός θεραπεύει, ένθ. ανωτ., σελ. 279-280
[29] France Schott-Billmann, Χοροθεραπεία με την πρωτόγονη έκφραση, ένθ. ανωτ., σελ. 144
[30] France Schott-Billmann, Χοροθεραπεία με την πρωτόγονη έκφραση, ένθ. ανωτ., σελ. 51
[31] Περιοδικό Υγεία και Ευεξία, τεύχος 14, Νοέμβριος 2004.
[32] Από σχετικό διαφημιστικό φυλλάδιο
[36] από εσωτερικό έντυπο
[37] Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό της Ψυχολογίας, ένθ. ανωτ., σελ. 899.